Gode råd til deg som skal på sjukehus

Her finn du råd om korleis du kan førebu deg til du skal på sjukehus, kva for spørsmål det kan vere lurt å stille når du er på sjukehuset og før du reiser derfrå. Slik kan det bli lettare for deg å medverke i di eiga behandling og gjere risikoen for misforståing mindre.

Foto: © Fancy/Johnér

​Er noko uklart, så spør! Helsepersonell har fagleg ekspertise, men du er ekspert på deg. Ein god dialog vil hjelpe deg å få den informasjonen du treng, og vite kva du sjølv bør informere om.

Korleis førebur eg meg

​Før du skal til undersøking eller behandling kan det vere nyttig å tenkje gjennom og skrive ned det som er viktig for deg og det du eventuelt lurer på.

Det er viktig at du følgjer informasjonen du får på førehand. Kontakt behandlingsstaden dersom du er i tvil.

Avtal gjerne med ein pårørande eller ven som kan bli med deg. Pårørande kan hjelpe til med å stille spørsmål og gje informasjon slik at de saman med legen kan avgjere kva for ei behandling som er riktig for deg.

Det er ikkje alltid slik at behandlingsstaden har tilgjenge til all medisinsk informasjon om deg, difor kan det vera nyttig om du skriv dette ned. Medisinsk informasjon kan vera tidlegare sjukdomar, operasjonar, allergiar og om du tek medisinar.

Be fastlegen om ei oppdatert liste over alle medisinane dine. Ha alltid med deg lista viss du skal på sjukehus. Si ifrå om du tek naturmedisinar eller kosttilskot.

Tips til spørsmål du kan stille.

  • Dette er nytt for meg. Kan du gjenta det?
  • Du bruker nokre utrykk som eg ikkje kjenner, Kan du forklare med andre ord?

På sjukehuset

​Undersøkingar, legesamtaler og måltid skjer gjerne etter faste rutinar. Legevisitten er møtet mellom deg, legen og personalet på avdelinga. Her blir det ofte teke avgjerder om behandlinga, og du kan spørje om det du lurer på. Ta gjerne med pårørande eller ein ven til samtalane.

Skriv ned det viktigaste frå samtalene med helsepersonellet. Be om å bli teken med på avgjerd dersom det må gjerast endringar i behandlinga.

Det er ikkje uvanleg at helsepersonell brukar ord og uttrykk som du ikkje kjenner. Be dei forklara det for deg med andre ord dersom du ikkje forstår det som blir sagt. Spør til du forstår!

Informer om eiga sjukehistorie. Det vil seia tidlegare sjukdomar, operasjonar, allergiar og om du tek medisinar.

Be om hjelp. Hugs at når du er sjuk, er du ikkje like sterk som vanleg. Ikkje ver redd for å be om hjelp, til dømes ved toalettbesøk. Det kan vere fare for at du fell og slår deg.

Tips til spørsmål du kan stille:

  • Det er enno noko som bekymrar meg, kan eg seie noko om det no?
  • Har eg forstått deg rett i at…?
  • Gjenta deretter informasjonen med dine eigne ord.
  • Eg vil gjerne ha mine pårørande med til viktige samtaler. Korleis kan vi få til det?
  • Eg vil gjerne snakke fortruleg med legen. Når kan vi få det til?

Undersøkingar

​Helsepersonell skal informere om fordelar og ulemper ved ulike typar undersøkingar. Du har rett til å vite kvifor det blir teke prøver og kva resultatet kan ha å seie for vidare behandling. Er du informert, er det lettare å medverke til avgjerder om behandlinga.

For å sikre at undersøkingar ikkje blir forveksla, skal du alltid bli spurd om namn og personnummer, også av helsepersonell som kjenner deg. Du kan òg seie frå sjølv.

Spør om kva som er planlagt vidare. Avklar kva for prøver og undersøkingar du må ta. Be om kopi og ei forklaring på kva resultata tyder.

Tips til spørsmål du kan stille:

  • Kva er formålet med undersøkinga?
  • Finst det andre undersøkingar for symptoma eg har?
  • Vil eg kunne få reaksjonar/biverknader som følgje av undersøkinga?
  • Kva skjer etterpå og når kan eg vente å få svar?
  • Kven skal eg kontakte dersom svaret ikkje kjem?

I behandling

​Det er ofte fleire måtar å behandle ein sjukdom på. Du har rett til å vite kva for alternativ som finst og til å delta i avgjerder om behandlinga.

Dersom du skal opererast, skal du ha ein samtale med kirurg og anestesilege i forkant. Då kan du stille spørsmål, og de kan til dømes bli einige om kva for type bedøving som er best for deg.

Meld frå dersom du tidlegare har hatt dårlege opplevingar med bedøving eller dersom medisinen ser annleis ut enn han pleier. Be òg om at viktige opplysningar blir skrivne inn i journalen din og fortel om eventuelle allergiar.

Gi beskjed dersom du får biverknader eller har spørsmål om behandlinga.

Tips til spørsmål du kan stille:

  • Korleis bør eg førebu meg til behandlinga?
  • Kven kan eg ringe til etterpå dersom eg blir dårlegare eller lurer på noko?
  • Kva for biverknader og eventuell risiko er knytt til behandlinga?
  • Er opererande lege informert om sjukdomshistoria mi, tidlegare inngrep, medisinbruk og allergiar?
  • Må eg ta nokon forholdsreglar på grunn av medisinen min?

Medisinane dine

​Legar og sjukehus har ikkje ei felles oversikt over medisinane dine, difor er det viktig at du til ei kvar tid har med deg ei oversikt over medisinane du brukar. Slik kan du sjølv medverke til å forhindre feil og misforståingar.

Be fastlegen om ei oppdatert liste over alle medisinane dine. Vis ho fram kvar gong du er i kontakt med helsevesenet eller apoteket. Ei oppdatert liste gir tryggleik for deg og dei som behandlar deg.

Medisinane dine kan ha blitt endra i løpet av opphald på sjukehus eller ein annan behandlingsstad. Du har krav på ein grundig gjennomgang og ei oppdatert liste over medisinane dine. Denne lista bør du vise fram til andre som behandlar deg.

Be fastlegen jamleg vurdere om du treng alle medisinane du brukar, og om dosane er rette. Be om hjelp dersom du synest det er vanskeleg å halde orden på medisinane.

Kontakt alltid lege dersom du får plagsame biverknader og sei ifrå til legen om du brukar vitamin, kosttilskot, reseptfrie medisinar eller naturmedisinar.

Lån aldri medisinar av andre og husk å lever tilbake medisinar som har gått ut på dato på apoteket.

Tips til spørsmål du kan stille:

  • Kvifor skal eg ta denne medisinen?
  • Kor ofte og kor lenge skal eg ta denne medisinen?
  • Kven skal eg kontakte dersom eg får uventa eller ubehagelege biverknader?
  • Er det nokon av medisinane mine som ikkje skal takast saman med andre medisinar, kosttilskot eller naturmedisinar?
  • Kva er dei vanlegaste biverknadane?

Ved utskriving

​Før du blir utskriven skal du ha ei samtale med sjukepleiar eller lege om kva du skal vere merksam på når du kjem heim og kva du kan forvente etter behandlinga. Dersom du har behov for oppfølging når du kjem heim, må du be om ein plan for dette.

Har du vore innlagt på sjukehus, skal du normalt til kontroll etterpå. Finn ut kven som har ansvaret for å følgje deg opp, og om/når du skal til kontroll eller rehabilitering. Du må sjølv kontakte fastlegen for kontroll. Ta med epikrisen (rapport ved utskriving). I enkelte tilfelle held behandlinga fram på sjukehuset. Ta kontakt med sjukehuset dersom du ikkje har fått innkalling som avtalt.

Sørg for at du veit kven du skal kontakte dersom du har spørsmål, får smerter eller opplever andre komplikasjonar som kan ha samband med behandlinga. (Namn/avdeling og telefonnummer).

Be om kopi av prøvesvar, epikrise og tilvisingar. Be om forklaring på blodprøvesvar.

Enkelte vil ha behov for medisinar og utstyr eller andre hjelpemiddel. Du har rett til rettleiing og opplæring i korleis du skal bruke desse.

Tips til spørsmål før du forlet sjukehuset:

  • Kva bør eg vere merksam på når eg kjem heim?
  • Kven kan eg ringe til dersom eg blir dårlegare eller lurer på noko?
  • Kven sørgjer for at fastlegen / andre behandlarar får beskjed om kva som er skjedd med meg?